Matarspor: Fræðilegar forsendur

Fræðilegar forsendur, Matarspor

Matarspor er þjónustuvefur fyrir mötuneyti, matsölustaði og matvöruverslanir þar sem reikna má út og bera saman kolefnisspor mismunandi máltíða, rétta og vara. Vefurinn samanstendur af reikni og gagnagrunni sem EFLA hefur útbúið.


Gagnagrunnurinn samanstendur af niðurstöðum vistferilsgreininga (e. Life Cycle Assessment, LCA) fyrir erlend matvæli og vistferilsgreiningar sem og aðrar greiningar á kolefnisspori fyrir íslensk matvæli. EFLA sér um að viðhalda gagnagrunninum og uppfæra eftir því sem niðurstöður fyrir fleiri matvæli liggja fyrir.

Vistferilsgreining er stöðluð aðferðafræði til að meta umhverfisáhrif vöru yfir líftíma vörunnar „frá vöggu til grafar“ og reikna út vistspor og kolefnisspor vörunnar. EFLA er leiðandi ráðgjafi í gerð vistferilsgreininga og útreikningi á kolefnisspori á Íslandi.

Gögn fyrir íslensk matvæli koma úr vistferilsgreiningum sem EFLA hefur unnið og öðrum greiningum sem hafa verið gerðar fyrir íslensk matvæli. Gögn fyrir matvæli framleidd erlendis eru fengin úr umfangsmiklum dönskum gagnagrunni, Den Store Klimadatabase. Gagnagrunnurinn byggir á vistferilsgreiningum fyrir um 500 matvæli þar sem notast var við gögn fyrir býli í fleiri en hundrað löndum.

Ef valin eru innlend matvæli í reikninum þá notar reiknirinn íslensk gögn ef þau eru til en annars styðst hann við erlend gögn. Til viðbótar vinnur EFLA nú að útreikningum á kolefnisspori íslenskra matvæla í samstarfi við Matís og Háskóla Íslands í samráði við helstu hagsmunaaðila. Þegar því verkefni hefur verið lokið verður gagnagrunnurinn uppfærður með nýjum og nákvæmum niðurstöðum sem endurspegla vistferil íslenskra matvæla.


Almennt er tekið tillit til losunar gróðurhúsalofttegunda vegna breytinga á landnotkun (t.d. vegna ruðnings skógar), framleiðslu fóðurs, býlis, vinnslu, flutninga, umbúða og sölu, eftir því sem á við. Í sumum af íslensku greiningunum vantar einstaka þætti en það verður uppfært um leið og betri gögn liggja fyrir, sem eru væntanleg þegar að lokið hefur verið við útreikninga á kolefnisspori íslenskra matvæla.

Kolefnisspor íslensks matreiðslurjóma, rjóma og smjörs var metið út frá kolefnisspori erlendrar mjólkur með því að reikna með sama kolefnisspori á hvert gramm af þurrefni (fita, prótein og kolvetni). Það er í samræmi við reglur um gerð umhverfisyfirlýsinga fyrir mjólkurvörur (Product Category Rules). Nokkur matvæli voru sett saman út frá uppskrift en þá vantar losun vegna samsetningarinnar sjálfrar og tilheyrandi vinnslu. Þau matvæli eru eftirfarandi: Kjötfars, lambakæfa, rjómaís, smjörblanda, karamellur og kartöflusnakk.

Til að aðlaga niðurstöðurnar að íslenskum aðstæðum tekur reiknirinn einnig inn sjóflutninga eða flug til Íslands frá þeirri heimsálfu sem notandinn velur. Gróðurhúsaáhrif vegna sjóflutninga byggja á kolefnissporsreikni Eimskipa og fyrir flug eru notuð gögn úr Sphera Managed LCA Content (MLC) gagnagrunninum. Fyrir hverja heimsálfu er reiknað með flutningi frá viðmiðunarborg en þær eru eftirfarandi: Rotterdam (N-Evrópa), Lissabon (S-Evrópa), New Oreans (N-Ameríka), Quito (S-Ameríka), Addis Ababa (Afríka), Hong Kong (Asía) og Perth (Ástralía).


Var efnið hjálplegt? Nei